Ana Sayfa 4-8 Sınıflar 9-12 Sınıflar İlahiyat TestBank
Sosyal Etkinlikler Şiirler Hikayeler Fıkralar Site Hakkında
 
Site içi arama
 
 
Duyurular
Makale ve Sohbetler
İletişim
Paylaşım
  
 
Duyurular
 
  
 
Anket
 
   
 
Kullanıcı girişi
 
Kullanıcı Adı :
Şifre :
 
Hava Durumu
 
 
Ajanda
 
   
Makale ve Sohbetler
 
 
 

Ödemiş Kubbeli Camii Hat Süslemeleri

Bu yaz tatilinde sanat çalışmalarımız devam etmiş, Birgi Kasabasında bir sanat atölyesinin açılışını gerçekleştirmiş ve değerli dostum Atatürk Üniversitesi öğretim görevlisi Yrd Doç Dr.Bilal Sezer (1) Bey'in Birgi Çakırağa Konağında açtığı Hat Sergisinin hazırlık çalışmalarında bulunmuştum. Bilal Sezer Bey, konusunda uzman icazetli bir hattat olmasının yanında Ödemiş'in camileriyle ilgili yaptığı bilimsel çalışmaları ile de tanınıyor. Onun ilçemiz tarihi ve kültürel kimliğine yapmış olduğu katkıları sizlerle paylaşmak istiyorum. Ödemiş Kubbeli Camii ile ilgili yazı Bilal Sezer'in Hakemli Bilimsel Dergilerde yayınladığı son yazılarından biridir.

"İzmir'in Ödemiş ilçesindeki Kubbeli Camii'nde son devrin meşhur hattatı Hamit Aytaç (ö. 1982)'ın yazıları bulunmaktadır. Hamit Bey'in daha önce hiç konu edilmemiş bu yazılarını sanatsal açıdan değerlendirmeye çalışacağız.

Kubbeli Camii,Ödemiş'te yapılan Cumhuriyet devri yapılarındandır. Camii eski lise binasının kuzeyinde yer alır. Caminin olduğu yerde vaktiyle Binbaşızade medresesi bulunuyordu. Medreseler lağvedilince İl Daimi Encümeni,1927 tarihli bir kararıyla yanı başındaki okula (liseye) devretti. Belediye, medrese ile okul arasından yol geçirince, bu yeri Ali Köymen satın aldı ve bir heyet oluşturarak camii yapmaya karar verdiler. Bu heyette yer alan şahıslar şöyledir: Tavaslı İsmail Hakkı (başkan), Cevat Noyan, Mehmet Aygen, Suphi Kılınçoğlu, Kebapçı Hacı Mehmet, Galip Keskin, Abdülkadir Kaynar ve Necip Çerçi. 1950 yılında inşaatına başlanan cami, 12 Nisan 1955 tarihinde, Ramazanın ilk günü halkın hizmetine girdi.(2)

YAZILAR
A.Giriş Kitabesi:

Cami'nin harim kısmına girerken kapı üzerinde "İnnes-salate kanet alel-mü'minine kitaben mevkuten"(3) "Hiç Kuşkusuz namaz mü'minler üzerine vakitleri belli bir farzdır.''ayeti, celi sülüs olarak yazılmıştır. Yazı yaklaşık 50+130 cm. mermer üzerine oyulmuş olup, bu oyulma esnasında harf figürlerinin keskin hatları kaybolmuştur.Yazının imzası vardır fakat tarihi yoktur.

B. Çihar-ı Yar-ı Güzin Levhaları:

Bu levhalar 8 adet olup 1+1 m. ebatlarındadır. Yazılar celi sülüs zerendud (4)'dür. Levhaların lafızları şöyledir: "Allah celle celaluhu", "Muhammed aleyhisselam", "Ebu Bekr es-sıddık radıyallahu anhu, "Ömeru'l-Faruk radıyallahu anhu"; "Osman radıyallahu anhu, "Ali radıyallahu anhu", "Hasan radıyallahu anhu", "Hüseyin radıyallahu anhu". Lakap ve dua cümlelerinin yazıları "hareke kalemi" kalınlığındadır. "Radıyallahu anhu" ibaresinin her bir levhadaki istifi farklıdır. "Hasan"' levhasında tarih, "Hüseyin" levhasında da hattatın imzası vardır.

C. Cum'a Ayeti Levhası:

Minber üzerinde asılı duran bu levha, celi sülüs zerendud olup, yaklaşık 80+20 cm. ebatlarındadır. Yazı, "Ya eyyühellezine amenu iza nudiye lis-salati min yevmi'l cum'ati fe-s'av ile zikri'llahi" (5) "Ey iman edenler, Cuma günü namaza çağrıldığınızda hemen Allah'ı anmaya koşun" diye başlayıp devam eden Cum'a Suresindeki Cum'a ayetidir. Yazının istifi gayet güzel ve akıcıdır. Levhada yine imza mevcut olup tarih yoktur.

D. Mihrap Üstü Levhası:

Mihrap üzerinde bulunan levha 250cm+50cm. ebatlarında olup celi sülüs zerendud'dür. Levhada "Kad nera tekallübe vechike fi's-semai felenüvelliyenneke kıbleten terdaha fevelli vecheke şetra'l-mescide'l-haram." (6) "Biz senin sık sık yüzünü göğe çevirip durduğunu elbette görmekteyiz. Bu sebeple seni, memnun olacağın bir kıbleye döndüreceğiz. Artık yüzünü Kabe'ye çevir" ayeti yazılmıştır. Yazının istifi gayet başarılı ve güzeldir. Levhada imza mevcut, tarih mevcut değildir.

SONUÇ

Ödemiş Kubbeli Camii'ndeki bu yazılar, Hattat Hamit Aytaç'ın (7) sanatının zirvesinde olduğu bir dönemin eserleridir. Gerek istifleri, gerekse harfleri gayet mükemmeldir. Levhalar, giriş kitabesi hariç, zerendud'dür. Giriş kitabesi, cum'a ayeti levhası ve mihrap üstü levhasında imza mevcut fakat tarih mevcut değildir. Çihar-ı yar levhalarından "Hasan" levhasında 1376(1956) tarihi vardır. Diğer levhalar da muhtemelen aynı tarihte yazılmış olmalıdır. Bu levhaların Ödemiş'e kim tarafından ve ne zaman getirildiği meçhuldür. Ancak, Kubbeli Camii idare heyetinden Kebapçı Hacı Mehmet'in (Maşlak) camiye yardım maksadıyla İstanbul'a gittiği ve dönüşte beraberinde getirdiği söylentisi mevcuttur. Hacı Mehmet'in bu levhaları Hattat Hamit Bey'den ücret karşılığı mı, yoksa hediye olarak mı aldığı bilinmemektedir.

Aziz okurlarım bu yazımda sizlere Kubbeli Camii'ni sanat (hat) yazıları yönüyle tanıtmaya çalıştım. Bu yazıyı hazırlarken bana yazılarını gönderen sanat sevdalısı kardeşim Bilal Sezer Bey'e tekrar teşekkür ediyor, Ödemiş'le ilgili çalışmalarının devamını diliyorum.
Gelecek hafta tekrar görüşmek üzere sağlık ve esenlikle kalın. 31.10.2007 İzmir



(1)Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Geleneksel Türk El Sanatları Böl. ERZURUM
(2) Halil DURAL, Ödemiş Tarihi (Yay.Haz.Dr.Sabri Yetkin), İzmir, 2004, s.187.
(3) Kur'an-ı Kerim, (Nisa Suresi) 4/103.
(4) Zerendud:Hat sanatında altın mürekkep kullanılarak meydana getirilen celi yazılara zerendud denir. (Bkz.Abdulkadir Yılmaz, Türk Kitap Sanatları Tabir ve Istılahları, İstanbul
2004, s.381.)
(5)Kur'an-ı Kerim, (Cum'a Suresi) 62/9.
(6)Kur'an-ı Kerim, (Bakara Suresi) 1/144.
(7) Asıl adı Şeyh Musa Azmi olan Hamit Aytaç, 1891 yılında Diyarbakır'da doğdu.1908'de tahsil için İstanbul'a gitti. İlk yazı dersini sübyan mektebinde, hocası Mustafa Akif (Tütenk) beyden aldı.Yüzbaşı Hilmi Beyden sülüs, Vahit Efendi'den Rik'a, Kolağası Ahmet Hilmi Efendiden de sülüs meşk etti. 1916'dan sonra yazılarında ''Hamit''imzasını kullandı. İslam yazı sanatlarına yön veren ve İslam dünyasının dikkatlerini İstanbul üzerinde toplamayı başaran büyük Türk hattatlarının sonuncusudur. (M.Hüsrev Subaşı, a.g.m., 288.)

 

 

 

Duyurular  |  Makale ve Sohbetler  |  İletişim  |  Paylaşım